Gümrük vergileri: Trump, 1974’e dayanarak yüzde 15’e çıkardı, kriz derinleşiyor

ABD Yüksek Mahkemesi cuma günü, Trump’ın geçen yıl Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’na (IEEPA) dayanarak devreye soktuğu gümrük vergilerinde Kongre onayı alması gerektiğine hükmetmişti. Mahkeme, başkanın yetkisini aştığı sonucuna vardı.

Karara sert tepki gösteren Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda yeni artışı “derhal” yürürlüğe koyduğunu belirtti. “ABD Başkanı olarak, uzun yıllardır ülkemizi ‘sömüren’ ülkelere karşı uygulanan yüzde 10’luk dünya tarifesini, yasal olarak izin verilen yüzde 15 seviyesine çıkarıyorum” ifadelerini kullandı.

Yeni dayanak: 1974 Ticaret Yasası

Beyaz Saray’ın yeni hamlesi, 1974 tarihli Ticaret Yasası’nın 122’nci maddesine dayanıyor.

Trump yönetimi, 150 günlük süre içinde “yasal açıdan sürdürülebilir” yeni vergiler üzerinde çalışacağını duyurdu. Ancak uygulamanın fiilen hangi tarihte başlayacağına ilişkin resmi belgelerin imzalanıp imzalanmadığı konusunda belirsizlik sürüyor.

Anlaşan ülkeler için belirsizlikler

Yüzde 15’lik yeni oran, daha önce ABD ile yüzde 10’luk vergiler konusunda uzlaşan ülkeler açısından da belirsizlik yarattı. İş dünyası temsilcileri artışın küresel ticareti zayıflatacağı ve ABD’de tüketicilere ek maliyet getireceği uyarısında bulundu.

Avrupa’dan tepkiler ne yönde?

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, artan belirsizliğin hem Avrupa hem ABD ekonomileri için “zehir” olduğunu söyledi. Merz, Washington’a ortak Avrupa pozisyonuyla gideceğini belirterek “Vergiler herkese zarar verir” ifadelerin kullandı.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise “Demokrasilerde güç ve denge mekanizmalarının olması iyidir” diyerek Yüksek Mahkeme kararına gönderme yaptı. Macron, tek taraflı kararlar yerine “karşılıklılık” ilkesinin esas alınması gerektiğini savundu.

Muafiyetler ve devam eden vergiler

Geçici vergilerden kritik mineraller, bazı metaller ve ilaçlar muaf tutulacak. Ayrıca ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) kapsamında kurallara uygun ürünler için istisnalar uygulanacak.

Öte yandan Yüksek Mahkeme kararı; çelik, alüminyum, kereste ve otomobillere yönelik sektörel gümrük vergilerini kapsamıyor. Bu vergiler farklı bir yasa dayanağıyla yürürlükte kalmaya devam ediyor.

Trump, vergileri Amerikan imalat sanayisini canlandırmanın ve ticaret müzakerelerinde baskı kurmanın aracı olarak savunuyor.

Kararın ardından Kongre’de ve iş dünyasında yeni bir hukuki ve siyasi mücadele sürecinin başlayabileceği belirtiliyor. Ekonomik yavaşlama, yaklaşan ara seçimler ve artan küresel belirsizlik, Washington’daki tarife tartışmasını daha da kritik hale getiriyor.