Prof. Dr. Hasan Köni’ye göre ABD, İran’ın savaşı bölgeye yayarak ‘horizontal’ bir model izlemesi sebebiyle umduğunu bulamadı. Körfez’in ABD’ye olan inancının sarsıldığını ifade eden Köni, İran’ın güç kaybetmesi ihtimalinde Türkiye’nin öncü rol oynayabileceği görüşünde.
ABD ve İsrail’in günlerdir süren saldırılarına Tel Aviv ve Körfez’deki ABD üslerini vurarak karşılık veren Tahran yönetimi, Amerikan güvenlik şemsiyesine olan inancı sarsmaya devam ediyor. İran düşük maliyetli dronelar ve geniş alana yayılmış savunma mekanizmalarıyla yüksek maliyetli Batı teknolojilerine karşı direnç gösterirken Hürmüz Boğazı’nın kapatılması ve enerji arzındaki aksamalar sadece Ortadoğu’yu değil Avrupa ve küresel mali piyasaları da istikrarsızlaştırıyor.
ABD Başkanı Trump’ın İsrail baskısıyla girdiği maliyetli çatışma sürecinin hem iç kamuoyunda hem de uluslararası dengelerde Washington’ı yalnızlaştırabileceği belirtilirken Türkiye’nin ise bölgedeki demografik bağları ve dengeli dış politikasıyla bu çatışma ortamının dışında kalarak hem Kafkasya hem de Orta Asya ekseninde başat bir figür haline geldiği, olası ‘sahte bayrak’ operasyonlarına karşı direnç göstererek bölgedeki etkisini konsolide ettiği analiz ediliyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a saldırısının dünya ve ABD’ye etkisi ile savaşın sürdürülebilirliğini Prof. Dr. Hasan Köni ile konuştuk.
‘Dağılmış ve büyük bir alanda bulunan İran, savaşı yaydı’
ABD ve İsrail’in hava saldırılarıyla rejimi değiştirebilecekleri konusunda yanıldığını belirterek sözlerine başlayan Köni, İran’ın horizontal bir yapıya girdiğini söyledi. Köni, ABD’nin Körfez’i koruyamadığını da ifade etti:
“İran kava kuvvetleriyle bir iş yapamayacağını biliyor. İsrail’e düşman İran, vekalet güçleri geliştirdi. Füze sistemlerine önem verdi ve bunu yaydı. İran’ın gelişkin olmayan deniz kuvvetleri ve eski hava kuvvetleri de mevcut. Türkiye’nin gücü konvansiyonel örneğin. Deniz, kara ve hava üsleri var. F-16’lar da 40 senedir mevcut. Buna karşı bombalamaya zaiyat verdirir ancak İran dağılmış ve büyük bir alanda. Füze sistemleri de askerler de dağılmış durumda. Havadan bombalamayla rejim değişikliğinin olmayacağı düşünüldü. Zaten İran halkı da rejimin etrafında birleşti. Amerika’nın beklediği pozisyon olmadı.İsrail de havadan vuruyor ancak henüz hava sahasına giremediler. İran hava sahasında füze sistemleri nedeniyle etkili olamadılar. Gemiler Akdeniz’in dışından ateş ediyorlar. Eski bir taktik uyguluyorlar. Bu Vietnam’da da uygulanmıştı. İran savaşı yanlamasına yaydı. Arap ülkelerindeki Amerikan üslerini vuruyorlar ve içerde de yayılmış durumdalar. Horizontal bir yapıya girdiler. Bu sebeple değişik yerlere ateş etmek ve bunu korumak gerekiyor. ABD, İran’ın füze sistemleriyle yapılan modele karşı Körfez’i koruyamadı. Arapların, ‘Amerika bizi koruyor’ inancı sarsıldı.”
‘Horizontal savaş Körfez’deki mali yapıyı karıştırdı, Amerika yalnızlık çekecek’
İran’ın saldırılarından etkilenen Körfez’in mali olarak da karıştığını belirten Köni, enerji piyasasında da sarsıntılar yaşandığını kaydetti. Amerika ve Körfez’in güç kaybedeceği görüşünde olan Köni, Trump’ın Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’den yardım istediğini hatırlatarak Rusya’nın arabulucu rolüne işaret etti:
“Ayrıca son dönemde mali piyasalar Körfez ülkelerinde dönüyor. Amerikalıların çoğu Dubai, Katar, Suudi Arabistan’a yatırım yapıyor. Türkiye’den birtakım büyük işletmeler de oralara insan gönderdi. Burası çok güvenilir bir alan değil. Bu yeni horizontal savaş modelinde oradaki mali yapı karıştı. Korunamadıklarını gördüler. İran’ın yaptığı dronelar 20-50 bin dolar arasında değişiyor ancak koruma sistemleri 13-15 milyon dolar arasında. İran, Amerikan üslerini vuruyor ve Hürmüz Boğazı’nı kapatıyor. Körfez ülkelerinin petrol dışında ürettikleri pek bir şey yok. Sadece sermaye piyasaları var. Artık bu yapı mali sistematiğini kaybetmeye başladı. Enerji piyasasında da sarsıntı var. Avrupa, Amerika yüzünden enerji kıtlığı içinde örneğin. Avrupa ucuz şekilde Rusya’dan gaz alıyordu. Körfez de Hürmüz Boğazı kapatıldığı için çıkamıyor Trump ‘Hürmüz’ü koruyacağım’ diyor ancak koruyamıyor. Olayın ne tarafa doğru gideceğini bilemiyoruz ve savaş bitse de Amerika’nın ekonomik ambargosu devam edecek. Körfez hattında işler eskisi gibi gitmeyecek. Mali piyasa açılması lazım. Şu anda hala Amerikan doları başat durumda. Çin yerli parasını borç verecek banka sistemi kuruyor ancak rezerv para haline gelmesinin 5-10 yılı daha var. Bu bir müddet devam eder. Ayrıca Güneydoğu Asya’da kurulan yapılanmalara Suudi Arabistan gibi ülkeler katılıyordu. Gelişen bir güney doğuyor ancak bu zaman alacak. Amerika yalnızlık çekecek. Yeni dünya düzeni gelişmeye başladığında üçlü bir dünya düzeni düşünülüyordu. Avrupa ve Rusya’nın bir arada, Güneydoğu Asya’da Çin’in, Amerikalıların ise kıtasında başat olduğu bir durum geliştirilmesi öngörülüyordu. Burada ekonomik ilişkiler geliştirmeleri düşünülüyordu. İş adamı Trump bunu kabul etmedi. Kasım ayında da kendisinin sarsılacağını düşünüyorum. Epstein dosyalarının da ardından petrol fiyatlarındaki artış Trump’ı olumsuz etkileyecek. Trump’ın Putin ile görüşmesinde yardım istediği belirtiliyor. Arabulucu bir durumda Rusya’nın etkisi olabilir. İran bu savaşı kazanmış gibi olmayacak, hırpalanacak. Ekonomisi de kötü etkilenecek. Bir barış anlaşması olursa İran vurduğu Arap ülkelerindeki yapıları tazmin etmek zorunda kalacak. Bir yandan Amerikan ambargosu da devam edecek. Kimler İran’ı ne kadar besleyebilir? Rusya kendisini geliştirmekle meşgul. Çin, İran ile uğraşmak istemez. İran’ın kendisini nereye evrilteceği önemli. Tekrar sert bir rejim mi yaşanacak yoksa olay yumuşatılıp ekonomik kalkınmaya mı geçilecek bunu zaman içinde göreceğiz.”
‘Türkiye savaşa girmez, İran da Türkiye’yi karşısına almak istemez’
Ankara’nın yanıltma operasyonları tuzağına düşmeyeceğini ifade eden Köni, İran’ın güç kaybetmesiyle Türkiye’nin bölgede başat role girebileceği görüşünde. Köni’ye göre Kafkasya ve Orta Asya’da rol oynayan Türkiye, ‘salıncak devlet’ pozisyonunda:
“Türkiye bu savaşa girmez. İran’ın çevresinde fazla Türk var. Kendi içlerinde 30 milyon var, yukarısında 10-12 milyona yakın Türk var, Türkiye’de de milyonlarca Türk var. Bu yapıyı karşısına almak istemez. Türkiye silah kullanmıyor ve kınama yaptı. Böyle bir denge içindeki ülkeye saldırmazlar. Ancak Türkiye, İran’ın etkisinin azalmasıyla daha başat role girebilir. Türkiye’nin bu sahte bayrak operasyonu numarasını yiyeceğini sanmıyorum. Kürtler de savaşa çekilmek istendi. Kürtler de bunu yemedi. Türkiye’nin bu sahte bayrak operasyonu numarasını yiyeceğini sanmıyorum. Kürtler de savaşa çekilmek istendi. Kürtler de bunu yemedi ki Amerika lehine birtakım hareketleri çoğu zaman yiyorlardı. Bunda Ankara’nın da etkili olduğunu düşünüyorum. İran’ın kendisinin böyle bir savaşa gireceğini de false flag operasyonlarıyla Türkiye’nin bu işi yiyeceğini de düşünmüyorum. Türkiye buna çok hazırlıklı. Kıbrıs’ta da gelişmeler var. Kıbrıs’ı korumak için İtalya, Yunanistan asker gönderiyor. Burada da bir karışıklık var yani. Türkiye de buna karşı belli hazırlıklar içinde. Kafkaslardaki sağlam yapıyı tutan şey de aslında Türkiye ve Azerbaycan. Türkiye, salıncak devlet rolü oynuyor. Putin ile görüşüyor, anlaşmalar yapıyor. Türkiye, hem Rusya’nın hem Amerika’nın sevdiği Avrupa’nın da ‘Belki ilerde kullanırız’ dediği bir ülke durumunda. Bundan faydalanan Türkiye hem Orta Asya’daki gelişmeler karşısında rahat hareket edebiliyor hem de Kafkaslarda denge sağlayabiliyor. İran’ın elindeki füzeler bittiğinde ne olacak? Gelişen bu olaylar sebebiyle Türkiye başat rolde.”
‘Trump topal ördek konumuna düşecek’
Köni’ye göre İsrail’in baskısı sebebiyle girdiği savaştan mali olarak da zararlı çıkan Trump, Amerikan kamuoyunun tepkisi ve Epstein dosyası sebebiyle ‘topal ördek’ konumuna düştü:
“Trump masraftan da çekiniyordu ve ‘Ben olsaydım Rusya-Ukrayna savaşı olmaz’ diyordu. Çıkarmam derken en masraflı savaşı İsrail’in baskısı nedeniyle çıkarttı. Amerikam kamuoyu da bu harcamaları kabul etmiyor. Bu noktada sıkışacaklar. Bir de Epstein dosyası meselesi de var. Bu büyüyecek ve Demokratların harekete geçeceğini düşünüyorum. Trump zor bir durumda. İsrail çabasının Trump’ı yerinde tutabilmesi için korkunç bir çaba göstermesi lazım. Trump topal ördek durumuna düşecek ya da aklı başına gelecek ve çıkış yolu arayacak. ABD Rusya’nın da Çin’in de karşısında zayıf kalır. Masraf nedeniyle belki Avrupa’daki savaş bitmiş olur.”