ABD-İran müzakereleri yarın: Taraflar ne istiyor?

ABD Başkanı Donald Trump bu ayın başlarında, güvenlik güçleriyle çatışan İranlı protestoculara ‘yardımın yolda olduğunu’ söylemişti. Ancak daha sonra bu uyarısını geri çekti ve gözaltına alınan protestocuların idam edilmeyeceğine dair Tahran’ın güvencelerini kabul eder bir tutum sergiledi.

Dün akşam yaşanan kısa süreli gerilimin ardından taraflar cuma günü Umman’da bir araya geleceklerini söyledi.

ABD İran’dan ne istiyor?

ABD İran’a çeşitli nedenlerle, çeşitli dönemlerde yaptırım uyguladı. Fakat son yirmi yılda ABD’nin İran’a yönelik baskısı, ülkenin orta sınıfını ağır biçimde zayıflatan ekonomik yaptırımlar dahil olmak üzere, büyük ölçüde Tahran’ın nükleer ve balistik füze programına odaklandı.

Nükleer program

ABD ve bazı Batılı müttefikleri, Tahran’ın programının nükleer silah üretmeyi amaçladığında ısrar ediyor. İran ise bunun yalnızca enerji ihtiyacını karşılamaya yönelik sivil bir program olduğunu savunuyor.

ABD’nin bilinen mevcut talepleri:

Balistik füzeler

Haziran savaşında İsrail bombaları ve füzeleri binden fazla İranlının ölümüne yol açtı. İran’ın misillemelerinde ölen İsrailli sayısı daha az (32) olsa da, Tahran’ın balistik füzeleri İsrail’in övgüyle anılan ‘Demir Kubbe’ hava savunmasını sık sık aşarak çeşitli şehirleri vurdu.

O tarihten bu yana ABD ve İsrail’in İran’ın balistik füze kapasitesine yönelik kaygıları arttı.

ABD’nin talebi:

Bölgesel etki

ABD’nin üçüncü temel talebi, İran’ın bölgedeki etkisiyle ilgili. Bu etki, Arap basınına göre hükümetlerle, dini hareketlerle ve silahlı direniş gruplarıyla kurulan ittifaklar üzerinden şekilleniyor.

ABD’nin talebi:

İran ABD’den ne istiyor?

İran’ın da ABD’den bir dizi talebi var.

Ekonomik yaptırımlar

İlk kez 1979’da uygulanan ABD yaptırımları son yıllarda giderek sertleşerek kıtlık, enflasyon ve ekonomik gerilemeye yol açtı.

Trump’ın 2018’de yaptırımları yeniden yürürlüğe koymasından sonra İran’ın petrol ihracatı yüzde 60-80 düştü ve Tahran yönetimi her yıl on milyarlarca dolar gelir kaybına uğradı.

Para birimi sert biçimde değer kaybetti. Bu hafta dolar karşısında 1.500.000 riyal ile tarihi dip görüldü. Bu durum ithal ürün fiyatlarını ve genel enflasyonu hızla yükseltti.

İran’ın talebi:

Nükleer program

İran, nükleer programının sivil nitelikli olduğunu sürekli savunuyor.

İran yönetimi resmi pozisyonunu değiştirmemiş olsa da şu hedefleri istiyor:

IAEA denetçilerinin ülkeye dönüşünden önce yeni bir mutabakat sağlanması. İran, ajansın geçen yılki raporunun ABD ve İsrail saldırılarına gerekçe oluşturmak için tasarlandığına inanıyor.

Balistik füzeler

İran, balistik füzelerinin özellikle İsrail’e karşı bölgesel tehditlere karşı gerekli bir koruma sağladığını düşünüyor. Bu füzelerin İsrail şehirlerini vurabilecek ve bölgedeki ABD üslerine ulaşabilecek kapasitede olması Tahran’a pazarlık gücü sağlıyor.

İran’ın talebi:

Bölgesel etki

İran’ın bölgedeki ittifak ve ortaklıkları, ideolojik bağlar, Filistin davası gibi siyasi taahhütler ve stratejik hesaplarla örülü karmaşık bir ağ oluşturuyor.

İran’ın dini lideri Hamaney Aralık 2024’te Tahran’ın şu inancı taşıdığını ima etti: