‘ABD’nin Suriye’den çekilmesiyle İsrail-Suriye arasında yeni bir pencere açılacak’

“Bir devletin; devlet dışı aktörlerle, terör örgütü unsurlarıyla müttefikinin olmaması gerektiğinin altını hep çiziyorduk. YPG ve SDG olarak ifade edilse de bunun PKK uzantısı olduğunu ifade ediyorduk. Yalnızca PKK terör örgütü olarak kabul ediliyor, SDG edilmiyordu. Amerika gibi büyük bir devletin bunları müttefik olarak kabul etmesi normal bir hareket değildi. Amerika’nın SDG’yi elinin tersiyle iteceği belliydi. 2017’de de bu ifade edilmişti. ‘YPG ile olan ilişkimiz taktiksel ve geçici’ demişlerdi, bu şu an tecelli etti. Türkiye de burada yapılacak iş birliğinin kendisiyle yapılması gerektiğini söylüyordu. ABD’nin hem NATO üyesi hem müttefik hem de terör örgütünü destekleyen bir devlet olması normal değildi ve bunun altı hep çiziliyordu. Terör örgütü de yanıldı. Sonsuza kadar iş birliği olabileceğini düşündü ancak konjonktür böyle değil. Kürtler bölgesel ve küresel dinamikleri ve denklemleri okuyamadı. Koşullar sürekli değişiyor. Orta Doğu’da 24 saat çok uzun bir süre. Amerika’nın Suriye’den çekileceğine dair iddialar var. Irak’a çekilebilir ancak Orta Doğu’nun 11 ülkesinde 46 civarında üssü var. ABD, Orta Doğu’da bir maya tutturmaya çalışıyor. Orta Doğu’nun kendi sosyolojik gerçekleri ve dinamikleri var. Bölgedeki ülkelerin kendi ajandaları var. Türkiye’nin güvenliği açısından bu örgütün buradaki olmazlığını defalarca söylemiştik. Bölge o kadar hareketli ki Amerika Suriye’den çekildiğinde ne olacağını bilmiyoruz.

Suriye’de ulus devlet meselesi çok kolay değil. Arap aşiretlerinin geleneksel klanların bazı sosyolojik gerçeklere dayanan yaşantı tipleri var. Esad döneminde dahi Deyrizor aşiretlerinin çoğu özgür bir şekilde, başlarına buyruk yaşıyorlardı. Burada ulus-devlet modelinden ziyade merkezi bir anayasa çerçevesinde, yasaların ve ilgili mevzuatın olduğu bir sistemle, saha gerçekliğinde ise gevşek bir idari yöntemle karşılaşıyoruz. Suriye sahasının kendi gerçekleriyle ilgili bir durum bu. Dizayn edilmek istense de edilemeyecek bir durum var.”

“IŞİD artıkları her daim bir yerlerden çıkıyor. Cezaevlerinde olanların sayısı 10 bin civarındaydı. Hol Kampı’nda 16 bin, Roj Kampı’nda üç bin IŞİD’li vardı. Bir de sahada olduğu iddia edilenler vardı. ABD çekiliyor ve müttefik olarak kabul ettiği örgütü de devre dışı bırakıyorsa bu Suriye hükümetinin IŞİD ile mücadele edeceği anlamına geliyor. IŞİD sahada kalacak mı bunu göreceğiz. Amerika bir anda bu bölgeyi boşaltıyor. Bunlarla karşı karşıya mı kalınacak bunu bilmiyoruz. Irak’a yedi bin IŞİD’linin nakledileceği belirtiliyor. Dört bin civarında Iraklı Hol Kampı’ndaydı, diğerleri ise Suriyeliydi. Cezaevinde bulunan 10 bin civarındaki IŞİD’linin üç bininin Iraklı olduğu belirtiliyordu. Beş bininin Suriyeli olduğu söyleniyordu. Yedi bin rakamı örtüşüyor. Kamplardan dört bin, cezaevlerinden üç bin kişinin Irak’a nakledileceği söyleniyor. Geri kalanları Suriye’de kalacak. Amerika’nın ne yapmak istediğini Irak’a nakillerle göreceğiz. Sahada dolaştığı belirtilen IŞİD’liler de var. Özellikle Hemrin Dağları’nda. IŞİD meselesi en çok konuşulacak gündemi oluşturacak gibi görünüyor.”

“Amerika’nın önümüzdeki günlerde İran’ın Irak’taki etkisini azaltmaya dönük bazı faaliyetleri olabilir. İran’dan önce Irak’ın tanzimi ve dizaynı öncelik olabilir. İran’ın belki iç dinamiklerle ilgili zemin kaymaları oluşabilir. Amerikan ve İsrail cephesinin böyle bir beklentisi olabilir. 12 Günlük Savaş’tan İsrail de İran da ders çıkardı. Kendi eksiklerini ve açıklarını kapatacak şekilde zaman kazanmaya dönük oyalama taktikleri de var. İsrail’in demir kubbe ile ilgili eksikleri tespit ettiği iddia ediliyor. Bu yüzden zaman kazanmak istediği belirtiliyor. İran da ayın şekilde. Gelecekteki çatışma ortamına bir hazırlık olduğu anlaşılıyor. Bunun zamanlamasını kestirmek zor. Bölgede ne olacağı ABD’nin küresel anlamda Grönland’dan Latin Amerika’ya kadar uzanan meseleler üzerindeki öncelikleri ve buraya ayıracağı enerjiye bağlı. Trump’ın nasıl bir ajandayla sabaha uyanacağı şüpheli.

Öte yandan Barzani ile YPG arasında Esad döneminde de yaşanan bir ortaklık projesi üzerinde çalışılmıştı. Suriye’nin kuzeyinde peşmergelerin yerleştirilmesi konusunda bir projeleri olmuştu. Duhok Anlaşması yapılmıştı ancak ideolojik farklılıklardan ötürü ilerlemedi. Barzani’nin Suriye kolu ile YPG’nin birlikte hareket edeceği ortak bir yapıya bürünmesini ABD ve Fransa destekledi. Fakat bu proje bir şekilde ilerlemedi.”

“Suriye’nin kuzeyindeki sosyoloji ayrılıkçı bir yapıyı kaldırmıyor. Demogrofik yapı, sosyolojik yapısından ötürü tutmadı. Türkiye bunu hep söyledi. Türkiye’nin bunu söylemesindeki amaç Suriye’nin toprak bütünlüğü içerisinde hareket edilecek bir demografi ve sosyolojiye sahip olmasıydı. Arap aşiretlerin SDG’ye monte edilmesi gibi suni hamleler geçici oldu. Orada Suryaniler de var. Haseke’nin doğusunda 35-40 köy Asurlulara yani Süryanilere aittir. Bunların diasporaları da güçlü. Oradaki Kürtlerin Arapların vs her bininin ayrı yapı kurması mümkün değil. ‘Şam ile entegrasyon ifadesi’ aslında Suriye’nin bütünlüğü içerisindeki sistematiği ima ediyor. Aksi halde burada bir terör yuvası oluşuyor. Türkiye bunu güney sınırında asla kabul etmez. 40 yıldır terör ile mücadele ediyoruz, terörün uzantısının varlığı istenmeyen bir tehdit. Burada Türkiye’nin de baskısı etkili oldu. Bu baskının ABD’nin geri adım atmasına katkı sunduğunu düşünüyorum. ABD’nin buradan vazgeçmeyeceği tutum ve davranışı vardı ancak gerçekleri gördüler. Neticede ABD de Türkiye’nin beklentisi noktasına geldi.”

“Bunu söylemek için erken ancak ABD’nin Suriye’den çekilmesi durumunda İsrail ile Suriye arasında yeni bir denklem arayışı olacaktır. Paris Anlaşması’ndaki görüşmeler üzerinden devam edebilir ya da yeni bir pencere açılmak istenebilir. İsrail ve Suriye arasında yeni bir denklem oluşturma süreci yaşanabilir. SDG terör örgütünün ortadan kalkmış olması ve tasfiyesi Türkiye’nin İsrail ile olan olası ‘komşuluğu’ önemli bir oranda ortadan kaldırmış oldu. İsrail’in YPG üzerinde üreteceği bir etki ve bağlantı yok ve olmayacak gibi görünüyor. Türkiye açısından kendi güney sınırlarında güvenliğini sağlanması yolunda ilerleyen bir proje olarak görünecek. Hedef ve beklentimiz de bu yöndeydi. İsrail’in hamleleri Gazze’deki gelişmelere bağlı olarak yeni tercihler yaratabilir ancak bunun ABD ile doğrudan ilişkili olacağını düşünüyorum. İsrail’in ABD’siz bir inisiyatif üretme kabiliyeti olacağını düşünmüyorum.”